Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu (Çoklu Kişilik Bozukluğu)

Eskiden çoklu kişilik bozukluğu olarak adlandırılan dissosiyatif kimlik bozukluğu, bir kişinin kimliğinin iki veya daha fazla farklı kişilik durumuna bölünmesiyle karakterize edilir. Bu rahatsızlığı olan kişiler genellikle ciddi istismar mağdurlarıdır.

DKB Nedir?

Dissosiyatif kimlik bozukluğu (DKB), bir bireyde iki veya daha fazla farklı kimliğin veya kişilik durumunun mevcut olduğu ve dönüşümlü olarak bir bireyin kontrolünü ele geçirdiği nadir bir durumdur. Bazı kültürler bunu bir musallat deneyimi olarak tanımlar. Kişi ayrıca sıradan unutkanlıkla açıklanamayacak kadar kapsamlı hafıza kaybı yaşar.

DKB; kimliğin, hafızanın ve bilincin çeşitli yönlerini tek bir çok boyutlu benliğe entegre etmedeki başarısızlığı yansıtır. Genellikle birincil kimlik bireyin adını taşır aynı zamanda pasif, bağımlı, suçlu ve depresyondadır. Kontrol altındayken, her kişilik durumu, veya alteri, farklı bir geçmişi, öz imajı ve kimliği varmış gibi deneyimlenebilir.

Alterlerin özellikleri – isim, bildirilen yaş ve cinsiyet, kelime bilgisi, genel kültür ve baskın ruh hali dahil – birincil kimliğinkilerle çelişir. Belirli koşullar veya stres faktörleri, belirli bir alterin ortaya çıkmasına neden olabilir. Çeşitli kimlikler birbirleri hakkındaki bilgileri reddedebilir, birbirlerini eleştirebilir veya açık bir çatışma içinde görünebilir.

DKB, çeşitli dissosiyatif bozukluklardan biridir. Bu bozukluklar, bir kişinin gerçeklikle bağlantı kurma yeteneğini etkiler. Diğer dissosiyatif bozukluklar şunları içerir:

• Eylemlerinizden kopma hissine neden olan depersonalizasyon veya derealizasyon bozukluğu.
• Dissosiyatif amnezi veya kendinizle ilgili bilgileri hatırlama sorunları.

DKB Ne Kadar Yaygın?

DKB çok nadirdir. Bozukluk, nüfusun %0,01 ila %1‘ini etkiler. Her yaşta ortaya çıkabilir. Kadınların DKB’ye sahip olma olasılığı erkeklerden daha yüksektir.

Semptomlar

DSM-5’e göre, bir bireyin dissosiyatif kimlik bozukluğu teşhisi konması için aşağıdaki kriterlerin karşılanması gerekir:

• Birey, iki veya daha fazla farklı kimlik veya kişilik durumu yaşar (her biri, çevreyi ve benliği algılamak, ilişkilendirmek ve düşünmek için kendine has sürekli bir paterne sahiptir). 
• Kimlikteki bozulma; benlik duygusunda, güven duygusunda, davranış, bilinç, hafıza, algı, biliş ve motor işlevdeki bir değişiklik gerektirir.
• Bireyin hem uzak hem de yakın geçmişi için insanlar, yerler ve olaylar dahil olmak üzere kişisel geçmişlerinde sık sık boşluklar bulunur. Bu tekrarlanan boşluklar sıradan unutulmalar ile tutarlı değildir.
• Semptomlar, sosyal, mesleki veya diğer önemli işleyiş alanlarında klinik olarak önemli sıkıntılara veya bozulmalara neden olur.

DKB’nin diğer yaygın belirti ve semptomları şunları içerebilir:

• Kaygı.
• Delüzyon.
• Depresyon.
• Disoryantasyon.
• Uyuşturucu veya alkol bağımlılığı.
•  Hafıza kaybı.
• İntihar düşünceleri veya kendine zarar verme.

Belirli durumlarda belirli kimlikler ortaya çıkabilir. Bir kimlikten diğerine geçişler genellikle duygusal stres tarafından tetiklenir. Dissosiyatif kimlik bozluğu sebebiyle “dışarıda” olan veya “geçiş” yapan, alternatif kimlikler, bireyin etrafındaki insanlar için gözle görülür şekilde açıktır. Birincil kimliğin kontrolde olduğu durumlarda, çoğu birey kimlik değişikliklerini uzun süre açık bir şekilde göstermez.

DKB’li insanlar, aniden kendi konuşma ve eylemlerinin kişiliksiz gözlemcileri haline geldiklerinin nasıl hissetirdiğini tanımlayabilirler. Duydukları sesleri (bir çocuğun sesi veya manevi bir gücün sesi) bildirebilirler ve bazı durumlarda sesler, bireyin üzerinde kontrolü olmayan birden fazla düşünce akışına eşlik eder. 

Birey, kendi üzerinde kontrol veya sahiplenme duygusu hissetmediği ani dürtüler veya güçlü duygular da yaşayabilir. İnsanlar ayrıca vücutlarının aniden farklı hissettiğini (küçük bir çocuk veya iri ve kaslı biri gibi) veya geri dönmeden önce tutumlarında veya kişisel tercihlerinde ani bir değişiklik yaşadıklarını bildirebilirler.

Bazen DKB’li insanlar; örneğin seyahat ettiklerini hatırladıklarını, ancak deneyimlediklerini hatırlamadıkları dissosiyatif füg yaşarlar. Amnezileri hakkındaki farkındalıklarında çeşitlilik gösterirler ve hafızadaki kayıplar başkaları için belirgin ve üzücü olsa bile, DKB’li kişilerin amnestik semptomlarını en aza indirmeleri yaygındır.

Nedenleri

Bazı insanların neden dissosiyatif kimlik bozukluğu geliştirdikleri tam olarak anlaşılamamıştır, ancak çocukluk döneminde sıklıkla ciddi fiziksel ve cinsel istismar yaşadıklarını bildirmektedirler.

DKB her yaşta ortaya çıkabilir. DKB’li kişilerde travma sonrası semptomlar (kabuslar, flashbackler veya irkilme tepkileri) veya travma sonrası stres bozukluğu olabilir. Bazı araştırmalar; DKB olan kişilerin, yakın biyolojik akrabaları arasında genel popülasyona göre daha yaygın DKB olduğunu göstermektedir.

Bu nadir bildirilen bozukluk daha yaygın hale geldikçe tanı tartışmalı hale geldi. Bazı uzmanlar, DKB hastalarının yüksek oranda kolay etkilenebilir olması nedeniyle semptomlarının en azından kısmen iyatrojenik olduğunu, yani terapistlerinin araştırmasından kaynaklandığını iddia ediyor. Her halükarda, beyin görüntüleme çalışmaları kimlik geçişlerini doğrulamıştır.

Tedavi

Bazı ilaçlar, depresyon veya anksiyete gibi bazı DID semptomlarına yardımcı olabilir. Ancak en etkili tedavi psikoterapidir. Psikolog veya psikiyatrist gibi ruh sağlığı bozuklukları konusunda uzmanlaşmış bir sağlık hizmeti sağlayıcısı sizi doğru tedaviye yönlendirebilir.

Terapi odağı kişiden kişiye farklılık gösterebilir, fakat genel olarak üç maddeyi amaçlar:

• Geçmiş travma veya istismarı tespit etmek ve bunlarla çalışmak.
• Ani davranış değişikliklerini yönetmek.
• Ayrı kimlikleri tek bir kimlikte birleştirmek.

DKB’nin tedavisi yok. Çoğu insan bu bozukluğu hayatlarının geri kalanında idare etmek zorunda. Ancak tedavilerin bir kombinasyonu semptomları azaltmaya yardımcı olabilir. Davranışlarınız üzerinde daha fazla kontrol sahibi olmayı öğrenebilirsiniz. Zamanla, işte veya evde  daha iyi çalışabilirsiniz.

Bir arkadaş veya aile üyesi’nin DKB’si varsa, nasıl yardımcı olabilirim? 

Sevdiğin birinin DKB’si olması kafa karıştırıcı ve bunaltıcı olabilir. Onların farklı alterlerine veya davranışlarına nasıl tepki vereceğinizi bilmiyor olabilirsiniz. Aşağıdakileri yaparak yardımcı olabilirsiniz:

• DKB ve semptomlarını öğrenmek.
• Sevdiklerinizle aile danışmanlığı veya destek gruplarına katılmayı teklif etmek.
• Ani davranış değişiklikleri meydana geldiğinde sakin ve destekleyici kalmak.
• Kendine zarar verme, intihar düşünceleri ve saldırgan davranış sergiliyorsa 112 acil servisi arayarak hemen tıbbi yardım almak. ^[1]Dissociative Identity Disorder (Multiple Personality Disorder)

[ cite]